SULJEVIĆ ZA BANKAR: PRVI FINANSIJSKI PROGRAM ZA NERAZVIJENE OPŠTINE POKRENUĆE RAVNOMJERNIJI RAZVOJ CRNE GORE

SULJEVIĆ ZA BANKAR: PRVI FINANSIJSKI PROGRAM ZA NERAZVIJENE OPŠTINE POKRENUĆE RAVNOMJERNIJI RAZVOJ CRNE GORE

Izmjenama i dopunama Zakona o regionalnom razvoju, po prvi put je predložen finansijski program namijenjen manje razvijenim lokalnim samoupravama.

To je u intervjuu za Bankar saopštio ministar Ernad Suljević, ističući da će ovaj program biti ključni projekat u okviru politike regionalnog razvoja.

„Vlada Crne Gore nastoji da kroz brojna zakonska rješenja, inicijative i programe utiče na poboljšanje poslovnog ambijenta i jačanje konkurentnosti privrede, kako domaćih, tako i stranih investitora“, kazao je Suljević.

On je dodao da su ključni prioriteti Vlade u narednom periodu modernizacija putne i društvene infrastrukture, smanjenje administrativnih barijera i stvaranje povoljnijeg ambijenta za investitore, uz finansijske programe koji ove godine gotovo 70 odsto sredstava usmjeravaju ka preduzećima sa sjevera.

Najavio je snažnije ulaganje u sjever Crne Gore, uvođenje prvog finansijskog programa za nedovoljno razvijene opštine, kao i jaču međuresornu koordinaciju i konkretnu podršku privredi.

Suljević ističe da se višedecenijske razlike između sjevera, centra i juga ne mogu eliminisati preko noći, ali naglašava da Vlada sada prvi put ima cjelovit, mjerljiv i finansijski održiv pristup ravnomjernom razvoju – sa jasno definisanim ciljevima, indikatorima i projektima čiji se efekti već vide na terenu.

Koje su ključne prioritetne oblasti za regionalni razvoj u naredne tri godine i kako Ministarstvo planira da ih realizuje kroz konkretne projekte?

Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama, preuzimanjem aktivnosti politike regionalnog razvoja u svoju nadležnost sredinom prethodne godine, postavilo je za prioritetni cilj unapređenje zakonskog i strateškog okvira ove politike.

Smatram da je to upravo osnova kojom želimo stvoriti temelje za kreiranje konkretnih mjera podrške. Stoga smo radili na novom Zakonu o regionalnom razvoju, unapređenju podzakonskih akata i reviziji Strategije regionalnog razvoja Crne Gore za period 2023–2027. godina.

Moram podsjetiti na sveobuhvatnost politike regionalnog razvoja, koja je zasnovana na tri stuba – pametan, održivi i inkluzivni razvoj. Jasno je da je za realizaciju aktivnosti u pravcu postizanja ciljeva ove politike potrebna saradnja značajnog broja državnih resora, dok je naša uloga prije svega koordinaciona. Takva je, zapravo, bila praksa i kod dosadašnjih nosilaca ove politike. Međutim, institucionalno prepoznavanje ove oblasti dalo nam je za pravo da idemo korak naprijed – da stvorimo osnovu da i ovaj resor raspolaže finansijskim sredstvima koja bi bila usmjerena prvenstveno na sjeverni region, kao manje razvijeni.

Vizija Strategije regionalnog razvoja Crne Gore do kraja 2027. godine glasi: „Ravnomjerniji regionalni razvoj za život po mjeri čovjeka, zasnovan na konkurentnosti, inovativnosti, unaprjeđenju ljudskog kapitala, digitalizaciji, dekarbonizaciji i socijalnoj inkluziji.

Strateški ciljevi, sažeto, fokusirani su na jačanje funkcionalnosti jedinica lokalne samouprave, ostvarivanje održivog ekonomskog razvoja regiona kroz jačanje ljudskih potencijala i podsticanje zapošljavanja, kao i povećanje konkurentnosti regiona zasnovano na unapređenju infrastrukture, poboljšanju poslovnog ambijenta i razvoju prioritetnih sektora.

Dakle, naše djelovanje biće usmjereno u ovim pravcima, uz jačanje međuresorne saradnje, imajući u vidu da su drugi resori najvećim dijelom nosioci konkretnih aktivnosti i projekata.

Pripremili smo novi Zakon o regionalnom razvoju, čemu je prethodila intenzivna saradnja sa značajnim brojem državnih resora, a njegovo utvrđivanje očekujemo u vrlo kratkom roku. Tim zakonom, po prvi put, predložili smo finansijski program namijenjen manje razvijenim lokalnim samoupravama, što će biti naš ključni projekat u okviru ove politike.

Takođe, nastavićemo sa podrškom privredi kroz finansijske linije podrške investicijama. Ništa manje značajno, na čemu ćemo posebno raditi, jeste jačanje saradnje lokalnih samouprava sa nacionalnim resorima, kako bi resori, shodno svojim nadležnostima, brže i efikasnije rješavali razvojna ograničenja na lokalnom nivou. Kroz Partnerski savjet za regionalni razvoj, na čijem ćemo aktivnom angažovanju raditi, vjerujem da će ova saradnja biti značajno unaprijeđena.

Kako ocjenjujete dosadašnji efekat stranih investicija na razvoj manje razvijenih regiona i na koji način planirate unaprijediti investicioni ambijent u tim sredinama?

Vlada Crne Gore nastoji da kroz brojna zakonska rješenja, inicijative i programe utiče na poboljšanje poslovnog ambijenta i jačanje konkurentnosti privrede, kako domaćih, tako i stranih investitora.

Jedan dio aktivnosti Ministarstva regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama upravo se odnosi na intenzivnije i kontinuirano praćenje i analiziranje uslova poslovanja naših preduzeća, identifikovanje ključnih šansi i izazova – prije svega na osnovu neposredne komunikacije sa kompanijama. Na taj način pokrećemo inicijative i predlažemo konkretne mjere za podršku investicijama i unapređenje poslovnog ambijenta.

Jasno je da je za kreiranje povoljnije investicione klime u Crnoj Gori neophodno da se uključe svi akteri iz različitih sektora, koji svojim direktnim ili indirektnim politikama mogu uticati na brojne izazove. Ti izazovi su naročito izraženi na sjeveru Crne Gore i odnose se na smanjenje administrativnih i regulatornih prepreka, suzbijanje sive ekonomije, unapređenje putne infrastrukture i povezanosti, uspostavljanje digitalnih procesa, kao i smanjenje parafiskalnih nameta na nacionalnom i lokalnom nivou.

Prethodno sam pomenuo da ćemo kroz Partnerski savjet za regionalni razvoj nastojati da efikasnije rješavamo probleme koje lokalne samouprave prepoznaju kao ograničenja razvoja, a koje nadležni resori mogu riješiti u okviru svojih nadležnosti.

Vjerujemo da će realizacija planiranih projekata, posebno infrastrukturnih, naročito u sjevernom dijelu Crne Gore, značajno doprinijeti ravnomjernijem regionalnom razvoju i ekonomskom unapređenju zemlje u cjelini. Ovdje posebno ističem planirane finansijske programe podrške za lokalne samouprave i privrednike, čija je realizacija predviđena za narednu godinu.

Crna Gora se suočava sa značajnim razlikama u ekonomskom i infrastrukturnom razvoju između sjevera, centra i juga zemlje. Koje konkretne mjere Ministarstvo preduzima kako bi ublažilo te razlike i podstaklo uravnotežen regionalni razvoj?

Tačno je da je riječ o višedecenijskom problemu koji nije moguće riješiti u kratkom roku. Želim da naglasim da ovako važno i sistemsko pitanje zahtijeva svakodnevno djelovanje, ali i vrijeme. Opredjeljenje ove Vlade da politiku regionalnog razvoja vidi kao jedan od svojih prioriteta potvrđuje i lista kapitalnih projekata za 2025. kao i za 2026. godinu, među kojima se značajan broj realizuje u opštinama sjevernog regiona.

Ministarstvo regionalno-investicionog razvoja i saradnje sa nevladinim organizacijama prepoznaje važnost sveobuhvatnog i strateškog pristupa u rješavanju problema neujednačenog regionalnog razvoja. Kroz kontinuiranu saradnju sa lokalnim samoupravama, obrazovnim institucijama, privatnim sektorom i civilnim društvom, Ministarstvo će raditi na unapređenju infrastrukturnih, ekonomskih i društvenih uslova u sjevernom regionu.

Politika regionalnog razvoja obuhvata ravnomjeran razvoj svih regiona, ali sjever zahtijeva posebne uslove i mjere koje će omogućiti ubrzani razvoj, kako bismo u optimalnom roku mogli govoriti o konkretnijem socio-ekonomskom napretku ovog područja.

Kada je riječ o resoru kojim rukovodim, već sam pomenuo da u planu za 2026. godinu imamo finansijsku podršku za lokalne samouprave i privredu.

Koje su najveće prepreke sa kojima se investitori suočavaju pri ulasku u regionalne projekte i šta Ministarstvo radi po pitanju njihove eliminacije ili smanjenja?

Kao što smo već istakli, za kreiranje povoljnijeg investicionog ambijenta u Crnoj Gori potrebno je da se uključe svi akteri iz različitih sektora. Takav je slučaj i sa najvećim preprekama sa kojima se suočavaju investitori, a koje se odnose na različite organe i institucije.

Počev od infrastrukturnih – nedovoljno razvijene putne infrastrukture, naročito u sjevernom regionu; preko administrativnih – složenih procedura za izdavanje građevinskih i urbanističkih dozvola, što je usko povezano sa nedovoljnom koordinacijom nadležnih institucija na lokalnom i državnom nivou; pa sve do tržišnih – imajući u vidu da je Crna Gora malo i ograničeno tržište, te finansijskih prepreka – jer se još uvijek nedovoljno koriste EU fondovi i regionalni programi, uglavnom zbog slabije projektne pripreme i kapaciteta lokalnih samouprava.

Kada je riječ o direktnoj pomoći i podršci, Ministarstvo je ove godine kreiralo Program podrške investicijama, za koji je opredijeljen budžet od 1,2 miliona EUR. Ovim mjerama dodjeljuju se bespovratna sredstva za ulaganja u opremu, kao i druga nematerijalna ulaganja mikro i malih preduzeća i preduzetnika, u cilju jačanja njihove konkurentnosti, poboljšanja proizvodnih kapaciteta i unapređenja poslovanja. Na taj način doprinosimo kreiranju novih radnih mjesta u narednom periodu.

U okviru ovog programa posebnu pažnju posvetili smo poštovanju Zakona o državnoj pomoći i de minimis pravilima, kao i principima ravnomjernog regionalnog razvoja. Zato su predviđeni povoljniji uslovi i uvećani iznosi bespovratne podrške za preduzeća koja dolaze iz nedovoljno razvijenih opština (u skladu sa indeksom razvijenosti), a znamo da su to uglavnom opštine sjevera Crne Gore. Takođe, posebni uslovi predviđeni su i za preduzeća u većinskom vlasništvu žena i mladih.

Iako je evaluacija i implementacija programa još u toku, na osnovu potpisanih ugovora možemo reći da će gotovo 70% ukupne podrške biti usmjereno preduzećima sa sjevera Crne Gore.

Vjerujemo da ćemo, na osnovu ovogodišnjeg iskustva i povratnih informacija koje dobijamo od privrede, naredne godine kreirati još konkurentniji program podrške investicijama.

Dakle, iako prepreke postoje, Vlada Crne Gore kontinuirano ulaže napore ka unapređenju investicionog ambijenta – naročito kroz finansijsku podršku privredi, dalju digitalizaciju javne uprave, pojednostavljivanje procedura i usklađivanje sa evropskim standardima. Uz jačanje institucionalnih kapaciteta i fokus na razvoj regionalne infrastrukture, prepreke se mogu pretvoriti u prilike za održiv i ravnomjeran razvoj.

Na koji način Ministarstvo sarađuje sa lokalnim samoupravama kako bi efikasnije povlačilo sredstva iz fondova EU za regionalni razvoj?

Ministarstvo sarađuje sa lokalnim samoupravama prvenstveno u domenu strateškog planiranja razvoja na lokalnom nivou. Zakon o regionalnom razvoju propisuje obavezu svim jedinicama lokalne samouprave (JLS) da izrađuju Strateške planove razvoja, kako bi se resursi kvalitetnije usmjeravali u pravcima koje one definišu.

Istovremeno, lokalni Strateški planovi razvoja služe i našem resoru kao osnova za kreiranje nacionalne politike regionalnog razvoja. Ministarstvo prati i podržava izradu ovih planova, posebno u slučaju manje razvijenih lokalnih samouprava. Podrška se obezbjeđuje u saradnji sa Programom Ujedinjenih nacija za razvoj u Crnoj Gori.

Cilj je da lokalne samouprave izrade kvalitetne Strateške planove razvoja, shodno Pravilniku koji smo propisali i u skladu sa Strategijom regionalnog razvoja Crne Gore. Kvalitetna izrada ovih planova daje i dobar osnov za kreiranje projekata koji se mogu finansirati iz fondova EU.

U prethodnom periodu, resor zadužen za politiku regionalnog razvoja pružao je tehničku podršku lokalnim samoupravama, posebno u jačanju kapaciteta zaposlenih za pripremu projekata. Isto ćemo nastaviti i ubuduće, uz razmatranje potreba lokalnih samouprava i prilagođavanje naše podrške njihovim zahtjevima.

Možete li navesti najznačajnije investicione projekte u realizaciji ili pripremi i koji je ukupni investicioni okvir za te projekte?

Pomenuo sam kapitalni budžet i javnost je nedavno informisana od strane kolega iz Ministarstva finansija da je iznos ovog budžeta za 2026. godinu 305 mil. EUR, a namijenjen za realizaciju 22 projektra, u oblasti putne ingrastrukture, zdravstva, obrazovanja, ekologije, kulture i projekte za unapređenje ostale lokalne infrastrukture.

Kada je u pitanju resor kojim rukovodim, podsjećam da je Program podrške investicijama u iznosu od 1,2 mil. EUR opredijeljen za 2025. godinu. Program obuhvata dvije programske linije, kojima se kroz uvećane iznose podrške naglašava razvojna komponenta biznisa i smanjuju regionalne razlike, a istovremeno doprinosi povećanju produktivnosti preduzeća koja posluju u nedovoljno razvijenim opštinama (shodno Indeksu razvijenosti jedinica lokalne samouprave). Posebni podsticaji su predviđeni i za ekonomsko osnaživanje mladih i žena u biznisu.

Možemo potvrditi da je Program izazvao veliko interesovanje privrede, jer je otvoreniji i dostupniji većem broju preduzeća u odnosu na slične programe podrške. U skladu sa zahtjevima privrede i investitora, podržavaju se sve djelatnosti u okviru svih sektora definisanih Zakonom o klasifikaciji djelatnosti.

Ovo je prva godina implementacije Programa, a nadamo se da će sljedeće godine budžet biti značajno veći, što će omogućiti podršku većem broju preduzeća.

Takođe, pomenuo sam nekoliko puta novi Zakon o regionalnom razvoju, čije utvrđivanje očekujemo u skorijem roku. Ovim Zakonom predviđen je Program podsticanja nedovoljno razvijenih jedinica lokalne samouprave, prvi put finansiran iz državnog budžeta. Tačan iznos budžeta još je predmet pregovora, ali naša intencija je da bude što veći.

Kako Ministarstvo mjeri i prati ekonomski efekat sprovedenih projekata na regionalni razvoj i postoji li transparentan sistem izvještavanja javnosti o ostvarenim rezultatima?

Pomenuo sam Strategiju regionalnog razvoja Crne Gore za period 2023–2027. godinu, čiju smo reviziju nedavno završili. Ovaj strateški dokument izrađen je shodno Metodologiji razvijanja politika, izrade i praćenja sprovođenja strateških dokumenata, tako da sadrži niz ključnih indikatora, kao i indikatore učinka na nivou operativnih ciljeva, radi praćenja efekata sprovedenih aktivnosti.

Ministarstvo na godišnjem nivou priprema Izvještaj o realizaciji ove Strategije, koji sadrži informacije o realizovanim projektima u određenoj godini, kao i o projektima čija je realizacija u toku. Podaci se prikupljaju od strane značajnog broja državnih resora i svih lokalnih samouprava, što predstavlja izazov za naš resor, ali integrišemo značajnu bazu podataka koja nam omogućava pregled realizovanih ulaganja po regionima i prema izvorima finansiranja.

Ove izvještaje usvaja Vlada, a Zakonom o regionalnom razvoju propisano je i njihovo razmatranje u Skupštini.

Takođe, isti Zakon propisuje dva ključna indikatora za mjerenje efekata politike regionalnog razvoja – indeks razvijenosti i indeks konkurentnosti lokalnih samouprava, koji se obračunavaju na trogodišnjem nivou. Nedavno smo obračunali novu Listu stepena razvijenosti lokalnih samouprava na osnovu podataka za period 2022–2024. godina.

Od ukupno 25 lokalnih samouprava:

Sedam je ostvarilo napredak u odnosu na prethodni obračun.

Šest je zadržalo isti nivo razvijenosti.

U dvanaest lokalnih samouprava zabilježen je pad indeksa razvijenosti.

U kategoriju manje razvijenih opština, odnosno opština sa indeksom razvijenosti manjim od 75%, svrstava se devet opština: Petnjica, Gusinje, Andrijevica, Rožaje, Berane, Bijelo Polje, Šavnik, Plužine i Plav.

Imajući u vidu globalne trendove i izazove u oblasti državljanstva putem investicija, kako Crna Gora gleda na ovu praksu u kontekstu svoje regionalne i ekonomske strategije?

Vlada Crne Gore je 2018. godine usvojila Odluku o kriterijumima, načinu i postupku izbora lica koje može steći crnogorsko državljanstvo prijemom, radi realizacije Posebnog programa ulaganja od posebnog značaja za privredni i ekonomski interes Crne Gore. Program se realizovao do kraja 2022. godine.

Uvođenje Posebnog programa imalo je za cilj razvoj Crne Gore, odnosno privlačenje stranih investicija koje će intenzivirati razvojne projekte u sektoru turizma, poljoprivrede i prerađivačke industrije na ukupnom području Crne Gore, ali i doprineti intenzivnijem razvoju manje razvijenih opština. Kako je definisano navedenom Odlukom, u periodu trajanja Programa mogu se donijeti rješenja o prijemu u crnogorsko državljanstvo za najviše 2.000 zahtjeva.

Na Listi razvojnih projekata u oblasti turizma nalazi se 15 projekata:

Izgradnja hotela „Breza“, Kolašin

Izgradnja hotela „Durmitor Hotel and Villas“, Žabljak

Izgradnja hotela „Bjelasica 1450“, Kolašin

Izgradnja hotela „K16“, Kolašin

Izgradnja hotela „Boka Place”, Tivat

Izgradnja hotela „D“ sa depadansom „E“, Kolašin

Izgradnja hotelskog kompleksa „Montis hotel & resort“, Kolašin

Izgradnja hotelskog kompleksa „Amma Resort“, Čanj, Bar

Izgradnja hotela „Cruiser“, Budva

Izgradnja hotela „Liko Soho“, Bar

Izgradnja hotela „B“, Kolašin

Izgradnja hotela „Prezident“, Budva

Izgradnja hotelsko-apartmanskog kompleksa „Tivat“, Tivat

Izgradnja hotela „Kolašin Resort and Spa“, Kolašin

Izgradnja hotela „R“, Kolašin.

Ukupna planirana ulaganja iznose 431,06 miliona EUR, a kapacitet ovih projekata je 2.417 smještajnih jedinica visoke kategorije. Prema biznis planovima, realizacijom projekata predviđeno je otvaranje 1.783 novih radnih mjesta.

U Sjevernoj regiji realizuje se 9 projekata (1 na Žabljaku i 8 u Kolašinu), vrijednosti 119,99 milionaEUR. Planirano je da njihovo stavljanje u funkciju (1.131 smještajnih jedinica) stvori pretpostavke za otvaranje 788 novih radnih mjesta. Konkretno, u Kolašinu se realizuje 8 projekata sa ukupnom vrijednošću od 100,49 milionaEUR, a predviđeni kapacitet je 1.063 smještajne jedinice, što bi omogućilo otvaranje 684 novih radnih mjesta.

Preostalih šest projekata realizuje se u južnoj regiji (po dva u Tivtu i Budvi i dva u Baru), u vrijednosti od 311 milionaEUR, sa ukupno 1.286 smještajnih kapaciteta i planiranim 995 novih radnih mjesta.

Posebni program ulaganja od posebnog značaja za privredni i ekonomski interes Crne Gore bio je odlična šema za privlačenje stranih direktnih investicija, što je doprinijelo ekonomskom rastu i diversifikaciji turističke ponude, posebno na sjeveru Crne Gore. Međutim, opštine u kojima se realizuju projekti nisu bile infrastrukturno spremne za toliki broj razvojnih projekata, što se najviše pokazalo u Kolašinu, gdje se realizuje čak 8 hotela visoke kategorije.

Realizacija većine projekata odvija se u skladu sa dostavljenim biznis i dinamičkim planovima, dok manji broj projekata ima određena odstupanja u odnosu na planiranu dinamiku realizacije.

Prema posljednjim podacima Agencije za investicije Crne Gore (od 31. oktobra tekuće godine):

Za donacije za razvoj manje razvijenih jedinica lokalne samouprave, na račun Agencije je uplaćeno 86.600.000 €.

Ukupan iznos sredstava uplaćen investitorima za projekte iz oblasti turizma iznosi 250.522.956,09 €.

Za ulaganja u poljoprivredu i prerađivačku industriju uplaćeno je 500.000 €.

Prema podacima sa Centralnog računa državnog trezora, ukupan iznos uplaćenih sredstava za administrativne takse iznosi 43.575.344,62 €.

Ukupan iznos sredstava uplaćenih Fondu za inovacije Crne Gore u svrhu razvoja inovacione politike iznosi 31.200.000 €.

Al.H.

Izvor: Bankar. me