ALARMANTNI PODACI CGO UKAZUJU NA VELIKI PROBLEM RAZVOJA MALOLJETNIČKE DELINKVENCIJE

Svaki peti učenik u Crnoj Gori bio je žrtva nasilja
Kao glavni uzroci vršnjačkog nasilja ističu se uticaj okruženja, porodični problemi, zloupotreba supstanci, kao što su droga i alkohol, kao i pristup i izloženost medijima i internetu bez nadzora on.

Vršnjačko nasilje je široko prepoznato kako među srednjoškolskom, tako i ukupnom populacijom. Svaki peti učenik izjavio je da je bio žrtva nasilja u školi, dok čak 53,4 odsto ispitanika poznaje nekoga ko je bio žrtva vršnjačkog nasilja.

Ovo su najnoviji podaci dva paralelna istraživanja o percepciji vršnjačkog nasilja i maloljetničke delinkvencije među punoljetnim građanima i građankama Crne Gore, kao i među srednjoškolskom populacijom, koje je juče predstavio Centar za građansko obrazovanje (CGO).

Prema istraživanju, najčešći oblik vršnjačkog nasilja u školama su psihičko i fizičko nasilje. Od onih učenika koji su bili žrtve nasilja, 64,2 odsto je prijavilo nasilje, dok 35,8 odsto to nije učinilo. Među ponoljetnim ispitanicama, najveći broj je onih koji smatraju da su roditelji glavni krivci za vršnjačko nasilje koje sprovode njihova djeca, a velika većina smatra da mediji i društvene mreže utiču na pojavu i razvoj maloljetničke delinkvencije i vršnjačkog nasilja.

Psihičko nasilje najčešće
Vasilije Radulović, saradnik na programima u CGO, predstavljajući podatke koji se odnose na srednjoškolsku populaciju, kazao je da najveći broj učenika, skoro 60 procenata, prepoznaje određeni stepen prisutnosti vršnjačkog nasilja u njihovoj školi ili sredini, a da je samo 11 odsto onih koji smatraju da toga nema. Dodatno, nalazi ukazuju na najčešću prisutnost psihičkog i fizičkog nasilja, dok slijede socijalno i digitalno nasilje, i u manjoj mjeri seksualno nasilje.

Svaki peti učenik izjavio je da je bio žrtva vršnjačkog nasilja, dok 78,4 odsto nije imalo takvo iskustvo. Žrtve su najčešće doživjele psihičko 34,9 odsto, socijalno 22,4 i digitalno nasilje 17 odsto. Istovremeno, 15,8 odsto učenika navodi da je iskusilo fizičko nasilje, a 9,9 odsto seksualno nasilje. Za vršnjačko nasilje u svojim sredinama smatraju najodgovornijim porodice i porodično vaspitanje, ali i internet i društvene mreže, kao i opšte stanje u društvu – kazao je Radulović.
Uzroci
Diverzifikovani su uzroci vršnjačkog nasilja, ali se kao glavni ističu uticaj vršnjaka, porodični problemi, zloupotreba supstanci kao što su droga i alkohol, kao i pristup i izloženost medijima i internetu bez nadzora.
Od učenika koji su bili žrtve nasilja i nijesu odćutali problem, najveći je procent onih koji su to prijavili članu porodice i školi, zatim prijatelju, policiji ili nekoj nevladinoj organizaciji.
Više od četiri petine učenika/ca izjavilo je da bi prijavilo vršnjačko nasilje ukoliko bi bili žrtve, dok oko petine to ne bi učinilo, što upućuje na potrebu za dodatnom edukacijom i podrškom. Takođe, među učenicima koji do sada nijesu svjedočili vršnjačkom nasilju, a koji ne bi u budućnosti prijavili vršnjačko nasilje školi, 75, 9 odsto smatra da se ništa neće promijeniti – kazao je Radulović.
Istakao je da su rezultati istraživanja pokazali da svaki peti učenik poznaje nekoga u svojoj školi ili sredini ko je kao maloljetnik osuđen za neko krivično djelo. Učenici se većinski osjećaju sigurno u školi, dok je devet odsto onih koji navode da se tamo ne osjećaju sigurno. Većina – 51 odsto smatra da se mjere protiv vršnjačkog nasilja sprovode, ali da postoji veliki prostor za poboljšanje.
Učenici vjeruju da se vršnjačko nasilje u školi ili sredini može suzbiti strožim kaznama od strane institucija za nasilnike, i strožim kaznama u školi. Radionice o prevenciji vršnjačkog nasilja se, takođe, vide kao korisne, kao i bolja dostupnost psihološko-pedagoških službi, ali i uvođenje školskog policajca – pojašnjava Radulović.
Damir Suljević, saradnik na programima u CGO, predstavio je nalaze koji se odnose na punoljetnu populaciju, navodeći da više od tri petine ispitanika vjeruje da je vršnjačko nasilje povremeno ili često prisutno, dok manje od trećine smatra da je rijetko. Slični su podaci i kad je riječ o prisutnosti maloljetničke delinkvencije, pa tako više od 55 odsto građana smatra da su krivična djela koja su počinile osobe mlađe od 18 godina povremeno ili često prisutna, dok oko trećine smatra da je to rijetko, a oko 10 odsto je stava da toga nema u njihovoj sredini.
Socijalni i porodični faktori imaju najznačajniji uticaj na devijantno ponašanje maloljetnika, ali se prepoznaje i uticaj obrazovno-vaspitnih, ekonomskih, geografskih, zdravstvenih… Među najzastupljenije oblike vršnjačkog nasilja ističe se psihičko i fizičko nasilje, a slijede digitalno, socijalno i seksualno nasilje – kazao je Suljević.
Nalazi ukazuju da većina ispitanika nije imala lično iskustvo sa vršnjačkim nasiljem, ali je skoro petina navodi da su bili žrtve vršnjačkog nasilja, i to uglavnom psihičkog i fizičkog. Značajan je broj onih koji poznaju nekoga ko je bio žrtva vršnjačkog nasilja.
Priznanje nasilništva
Ubjedljiva većina ispitanika navodi da nikada nijesu vršili vršnjačko nasilje, dok je svaki deseti priznao nekadašnje nasilništvo. Većina onih koji su priznali da su vršili vršnjačko nasilje navodi da su zbog toga bili kažnjeni od strane nadležnih institucija, ali je približan i broj onih koji su izbjegli kaznu. Takođe, većina onih koji su priznali da su vršili vršnjačko nasilje tvrdi da to ne bi ponovili, uz napomenu da je 16 odsto onih koji navode da bi to opet počinili. Iako se većina počinilaca vršnjačkog nasilja kaje zbog svojih postupaka, ostaje ovaj manji procenat koji možda nije svjestan ozbiljnosti svojih djela ili ne osjeća kajanje – pojasnio je Suljević.
Raširenost maloljetničke delinkvencije potvrđuje i činjenica da svaki četvrti ispitanik zna nekog ko je kao maloljetnik bio osuđen za krivično djelo.
Zalažu se za strože sankcije
Većinsko je uvjerenje da su sankcije za maloljetničku delinkvenciju i vršnjačko nasilje blage ili veoma blage, kao i da treba da se postrože kako bi se doprinijelo efikasnijem suzbijanju maloljetničke delinkvencije i vršnjačkog nasilja. Interesantno je da postoji ogromna podrška uvođenju instituta školskog policajca (72,1 odsto) – kaže Suljević.
Podijeljena su mišljenja o efikasnosti alternativnih sankcija u odnosu na konvencionalne, a većinsko je uvjerenje da postojeće politike i programi za suzbijanje maloljetničke delinkvencije nijesu efikasni. Preko 50 odsto ispitanika ocjenjuje odnos nadležnih organa prema problemu maloljetničke delinkvencije kao loš ili veoma loš, a malo preko 37 odsto ga ocjenjuje odnos kao dobar ili veoma dobar.
Kao glavne uzroke vršnjačkog nasilja, građani vide uticaj vršnjaka, pristup i izloženost medijima i internetu bez nadzora, porodične probleme, zatim zloupotrebu supstanci i odsustvo ili nedostatak pozitivnih uzora, ali i nedostatak obrazovnih prilika, mentalno zdravlje i emocionalne probleme. Ti podaci opominju na složenost problema vršnjačkog nasilja, koji je rezultat kombinacije različitih socijalnih, porodičnih i individualnih faktora, te ističu potrebu za sveobuhvatnim pristupom u prevenciji i rješavanju ove pojave – zaključio je on.
Istraživanje je sprovedeno na dva nivoa – na stratifikovanom troetapnom uzorku od 1.000 učenika/ca srednjih škola starosti od 15 do 19 godina u periodu od 4. do 15. juna 2024, kao i na stratifikovanom troetapnom uzorku od 1.000 punoljetnih građana/ki Crne Gore anketiranih od 5. do 14. juna 2024. godine, uz korišćenje CAPI metode. Stručnu podršku u sprovođenju ovog istraživanja pružio je Institut DAMAR.
Učenici se osjećali uvrijeđeno zbog komentara ili slike na društvenim mrežama
Podaci istraživanja CGO ukazali su da je 39,1 odsto učenika izjavilo da su se nekad osjećali uvrijeđeno ili povrijeđeno zbog komentara ili slike koju je neko od njihovih vršnjaka ili poznanika postavio na društvenoj mreži (Instagram, TikTok, Snepčat, Fejsbuk, Iks). Sa druge strane, 60,9 odsto učenika nije imalo takvo iskustvo.
Učenici smatraju da mediji utiču na razvoj maloljetničke delinkvencije
Dominantna većina (74,1 odsto) smatra da mediji utiču na pojavu i razvoj maloljetničke delinkvencije i vršnjačkog nasilja.
Taj procenat još veći kada je riječ o uticaju društvenih mreža – čak 85,9 odsto. Ovo je instruktivno za dalje razmatranje mjera i strategija za upravljanje njihovim uticajem kako bi se smanjila stopa maloljetničke delinkvencije i vršnjačkog nasilja – poručio je Damir Suljević.
Više od polovine ispitanika, koji su roditelji djece školskog uzrasta (58,8 odsto), imaju povjerenje u školu da će zaštititi njihovo dijete u slučaju vršnjačkog nasilja, kao i da su njihova djeca sigurna u školi.
Visok je stepen saglasnosti da roditelji imaju ključnu ulogu u prevenciji i rješavanju problema vršnjačkog nasilja. Tako, 79 odsto smatra roditelje odgovornim za vršnjačko nasilje koje sprovode njihova djeca – kazao je Suljević.
Izvor: Pobjeda